ترنم دانایی
وقایع آموزشی وپرورشی مجتمع شهید بهشتی(عدل) منطقه مهردشت

هوش هیجانی

هیجان یک پدیده طبیعی است که تغییراتی درجسم(فیزیولوژی بدن)وذهن بوجودمی آوردوابعادمختلفی دارد؛مثلا"مشاهده یک حیوان درنده باعث افزایش ترشح هورمون کورتیزول می شودیاوقتی به انسان توهین می شودبطورناخودآگاه یاآنی خشمگین می شودکه اگرمدیریت نشودعموما"زیان باراست.

تعریف هوش هیجانی یامدیریت احساسات:هوش هیجانی برنوعی مهارت دلالت داردکه شامل توانایی شناخت؛ درک ؛تسهیل تفکردرزمان  وقوع هیجان وهماهنگ ساختن عکس العمل هااست؛هوش هیجانی (عاطفی) توانایی احساس کردن وابرازاحساسات رامی آموزد.وقتی انسان واقعه ای رادرک می کند؛آنرادرذهن خودباتوجه به تجربیات وباورهای خودبررسی وقضاوت مینمایدوسپس عکس العمل نشان می دهد.

محرک(واقعه)          نگرش و باور        تغییرات فیزیولوژیک        عکس العمل

ابعادمختلف هیجان

1-بعدفیزیولوژی(تاثیربرعملکردطبیعی بدن):مثل تغییردرضربان قلب،ریتم تنفس،تنش عضلانی وتغییردمای بدن.این تغییرات نتیجه آگاهی واحساس ماازعلائمی است که ازسیستم عصبی باواسطه میانجی های عصبی می آیند.

2-بعدشناختی:ایجادادراک ذهنی  وتاثیربرافکار،باورها،قضاوت وتصمیم گیری.

3-بعدبیانگر:مثل تغییرلحن صدا(لرزش)،حالت چهره(شادی) ،حرکات دست وپا(آماده فرار).

4-بعدکارکردی:هرابعادهیجانی بمنظورخاصی دروجودانسان تعبیه شده است.بنابراین هیجان همیشه مضرنیست ولازمه زندگی است وفوایدی برای ماداردمثل خشم،دفاع ازخود،حرکات سروچشم،حفظ بقاء؛فرارازخطر.

سرکوب ونادیده انگاشتن هیجان باعث ازبین رفتن تعادل می شود.مهم مدیریت هیجانات است.

کسی که توانایی های زیرراداشته باشدازهوش هیجانی بالایی برخورداربوده ودرزندگی فردی واجتماعی موفق است:

1-توانایی شناخت هیجانات یاخودآگاهی هیجانی.

2-توانایی ابرازاحساسات به شیوه صحیح(ابرازعلائق وعواطف؛تخلیه خشم ازطریق گفتگو).

3-توانایی کنترل ومدیریت احساسات که منجربه تنفرودشمنی نشود.

4-توانایی درک هیجانات دیگران وهمدلی بامردم(هوش اجتماعی).

5-توانایی تسهیل تفکرمنطقی بوسیله هیجانات.

انواع هوش هیجانی

1-هوش درون فردی:به توانایی تشخیص وفهم احساسات شخصی؛توانایی درک ظرفیتهای بالقوه خود؛پذیرش خودواحترام به خود؛بیان آزادانه احساسات؛عقایدوافکارودفاع ازحقوق فردی به شیوه غیرمخرب ورهابودن ازوابستگی هیجانی اطلاق می شود.

2-هوش بین فردی:بمعنی توانایی همدلی یعنی آگاهی؛درک وارزیابی احساسات دیگران است.ارتباط بین فردی به معنی ایجادوحفظ روابط رضایت بخش دوطرفه(که شامل دریافت وابرازمحبت است)می باشد.بالابودن هوش بین فردی به معنای بالابودن مسئولیت پذیری اجتماعی وروابط عمومی است.

3-قابلیت انطباق:توانایی سازگاربودن افکارورفتارباتغییرات محیط وموقعیتها(نواندیشی)؛توانایی تشخیص وتعریف مشکلات وتحقق بخشیدن راه حل های موثروبالقوه؛ارزیابی واقعیتها.

4-کنترل استرسی:توانایی مقاومت کردن دربرابررویدادهای ناخوشایند؛تحمل فشارروانی ورویارویی فعال ومثبت بافشار.

5-خلق عمومی:توانایی رضایت اززندگی؛شادبودن وداشتن نگرش مثبت حتی درزمان بداقبالی؛لذت بردن ازخودودیگران؛داشتن احساسات صریح ومفرح.

مدیریت احساسات

هراحساسی؛رفتاربیانگرخاصی(حالت چهره؛حرکات بدن وتن صدا)دارد.باشناخت این رفتارهاوکنترل آنهامیتوان براحساسات مدیریت کرد.این رفتارهاعبارتنداز:

1-لحن صدا:درمواقع هیجانی لحن صدای خودرا(مثل لرزش صدا؛بلندشدن صدا؛تودماغی صحبت کردن)چک کنید.

2-حالت چهره:به هنگام خشم درپیشانی چین وچروک ایجادمی شودیادستهامشت می شوند.

3-حالت بدن:بعضی افراددرزمان ترس ؛کل بدن خودراجمع می کنندیابه هنگام دیدن صحنه های ناخوشایندچشمان خودرامی بندند.

4-بهترین روش برای بیان خشم جرا"ت ورزی وابرازوجوداست.یعنی احساس شان راروشن وصادقانه بدون تحقیردیگران بیان می کنندومشکل خود راباتلاش درتغییررفتاری که باعث عصبانیتشان شده ؛راحل میکنند.

تقسیم بندی هیجانات

الف:هیجانات اصلی مثل خشم؛ترس؛شادی؛نفرت؛عشق؛غم.

ب-هیجانات همراه:این هیجانات همراه هیجان اصلی بوده وشایدعلت زیربنایی بوجودآمدن هیجان اصلی است مثلا"برخی خشم هابعلت احساس حقارت ویاترس ازشکست بوجودمیآیند؛تنبلی ممکنست منشاءحسادت یاخودخواهی باشدومنجربه تنفرگردد.

ظرفیت هیجانی

هرکسی ظرفیت هیجانی خاصی داردکه ممکنست براثرانباشته شدن هیجانات منفی(نفرت؛خشم)ویاسرکوب کردن به مرورزمان این ظرفیت کاهش یابد.بنابراین بهتراست بطوردائم هیجانات منفی راتخلیه کنیم وهیجانات مثبت(دوستی؛صداقت) راجایگزین نمائیم.

خشم

یک هیجان فراگیرونیرومنداست که اگرمدیریت شودمنبع نیرومندی بدست می دهدمثل خشم فوتبالیست ازشکست که باعث تمرین بیشتروکسب رتبه بالاترمی گردد.خشم تاثیرقوی برجسم(تغییرات فیزیولوژیک)داردبنابراین نبایدسرکوب شودیانبایدبصورت انفجاری بردیگران تخلیه کنیم بلکه بایدمدیریت کرد.خشم راباکنترل ریتم تنفس؛کاهش دادن انقباضات عضلانی وبادوش گرفتن می توان کنترل کرد.

شیوه های ابرازخشم

ا-منفعلانه به دوشکل ظاهرمی شود:

الف-جسمانی شونده:خشم سرکوب می شودوعوارض آ ن بصورت یک بیماری جسمانی مثل سردرد؛زخم معده؛کم خونی؛تپش قلب وفراموشی ظاهرمی شود.

ب-خودمجازاتگرمثل احساس گناه؛پرخوری؛زیادحرف زدن.

2-پرخاشگرانه دوشکل بروزمی کند:

الف-منفجرانه مثل دادزدن؛کتک زدن و...

ب-مخفی کننده:زخم زبان؛دیرآمدن سرجلسه؛غیبت ازکار و...

3-مقتدرانه:ابرازخشم درموقعیتهای مکانی وزمانی مشخص باکلماتی صریح وبدون ابهام.

سطل زباله خشم

هرانسانی ظرفیت خاص ومحدودی برای خشم خودداردکه درصورت پرشدن این ظرف؛خشم ابرازمی شودوبه بیرون درزمی گردد.مثلا"فردی چندتصادف کرده ویادرخیابان واداره به اوتوهین شده است(اجازه یافرصت ابرازخشم رانداشته است).این فردباسطل زباله پرازخشم به خانه برمی گرددوباکوچکترین تحریک ازسوی همسریافرزندان؛ خشم خودرابیرون می ریزدوتریاخشک رامی سوزاند.

نقش شرطی شدن درایجادهیجان

یک رویداد می تواندجایگزین دیگری شده ونقش آنرابگیردمثل کتک خوردن ازیک فردغشمگین؛ترسناک است ولی قیافه اونیزترسناک است(شرطی شدن به چهره)؛یاتخریب حاصل ازبمباران ترسناک است ولی صدای غرش هواپیماهانیزترس ایجادمی کنند.

هیجان ترس:هیجان توا"م باتشویش ودلهره است که به دودسته تقسیم می شود:

الف-عینی که ترس واقعی است(مثل ترس اززلزله وحیوان درنده).

ب-ترس غیرعینی:که وجودواقعی نداردمثل ترس ازامتحان یاموجودات خیالی.

مکانیسم های دفاعی

این مکانیسم هابه روشهای مختلف باعث تخلیه هیجانات می شوند:

1-مکانیزم جابجایی:به هردلیل امکان تخلیه هیجان روی منبع اصلی بوجودآورنده هیجان وجودنداردمثال پسرازپدرعصبانی است ولی بدلیل رودربایستی خشم دخودرابرسرخواهرش خالی می کند.

2-تعمیم:فردبدلیل تجربه ناموفق؛موضوع رابه موقعیتهای ظاهرا"مشابه دیگرتعمیم می دهدمثلا"بدلیل اختلاف باهمسرش ؛هرگونه ازدواج راسرزنش میکند.

3-واکنش معکوس:عکس العمل معکوس نسبت به هیجان؛مثل به هنگام نفرت ازفردی برخوردمهرآمیزبااومی شود.

4-انکار:بدلیل ناتوانی در رویارویی باهیجان آنراانکارمی کندمثل مرگ عزیزخودراقبول نمی کندیااعتیادفرزندخودرانفی می نماید.

5-سرکوبی:فرد؛هیجانی مثل عشق وغم ازدست دادن عزیزان رابروزنمی دهندوسرکوب می کنند.

6-دلیل تراشی:فردبرای کنارآمدن باشرایط؛هیجانهاوحوادث پیش آمده به دلیل تراشی می پردازد.مثال دانش آموزدرس نمی خواندومی گویدسوالات سخت بود.

فرانکنی:هیجانات ورفتارهای خودرابه دیگران نسبت می دهیم مثل خودخسیس هستیم ولی به  همسایه می گوئیم خسیس است.

8-خیال پردازی:فرددرعالم واقعیت نمی تواندبه اهداف خودبرسدودرخیال وتوهم بسرمی برد.

9-همانندسازی:به شخصیت؛طرزفکرومسلک فردیاگروه خاص علاقمندمی شودوظاهری همانندآنرابرای خودپدیدمی آورد(مثل مدگرایی).

پیشگیری ازعواقب هیجان

1-پیشگیری اولیه: که سعی می شودازبوجودآمدن هیجان جلوگیری شود.دراین روش بهترین کارتصحیح باورهای نادرست قبلی وارزیابی درست ازوقایع است.بعضی کلمات نیزبارمنفی دارندوبمحض شنیدن آنهابدلیل تجارب قبلی یایاددهی های اجتماعی هیجان ایجادمی شودبهتراست ازاین کلمات استفاده نشودمثل بی عرضه؛تنبل؛نفهم؛نادان و...

برخی افکارناسازگارانه هم هیجان ایجادمی کنندمثل نتیجه گیری انتخابی؛پیش بینی ناکامی بدون استدلال؛برچسب زدن به خودودیگران(من بی عرضه ام).

2-پیشگیری ثانویه:کنترل نشانه های فیزیولوژیک(مثل تپش قلب؛ریتم سریع  تنفسی؛فشارخون؛انقباض عضلات)بعدازوقوع هیجان است.29/2/90

دکترعباس حاتمی

[ ۱۳٩٠/٦/٦ ] [ ۱۱:٤٩ ‎ق.ظ ] [ ابوالفضل خسروشاهی ] [ نظرات () ]
.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

مجتمع آموزشی وپرورشی شهید بهشتی منطقه مهردشت با پوشش روستاهای اشن(عدل وشهیددرویشی) گل دره(هدایت وشهیدایزدیخواه) درسال 1389 تاسیس گردید.
موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی
امکانات وب